Գրքի մարդիկ

Մոնիկա Ագոպսովիչ

բանասեր, Լեհաստանի հայերի պատմության հանրահռչակող և մշակութային գործիչ։ Ծագում է բազմադարյա լեհահայ Ագոպսովիչների տոհմից, որի արմատները կապված են Պոկուչյե պատմական երկրամասի հետ։ Տարիներ շարունակ ուսումնասիրում և ներկայացնում է նախկին Ռեչ Պոսպոլիտայի հարավարևելյան սահմանային երկրամասերում բնակված հայերի պատմությունը՝ կենտրոնանալով Պոկուչյե հայ համայնքի մշակույթի և առօրյա կյանքի վրա։ Նա Լեհաստանի Հայերի Մշակույթի և Ժառանգության Հիմնադրամի համահիմնադիրներից է և խորհրդի անդամ, ինչպես նաև համագործակցում է Wiki.Ormianie հարթակի, Լեհաստանի Հայերի Վիրտուալ Արխիվի և «Ավետիս» եռամսյա հանդեսի խմբագրության հետ։ Ամուսնու՝ Վլադիսլավ Դենցայի հետ համատեղ հրատարակել է «Lokalna» թերթը և ակտիվորեն մասնակցում է լեհահայերի մշակութային ժառանգության պահպանմանը միտված նախաձեռնություններին։ Հեղինակ է Պոկուչյայի հայերի պատմությանը նվիրված գրքերի՝ «Սահմանային Պոկուչյայի սկիզբը՝ Հայերը» և «Սահմանային Պոկուչյա․ հայկական Ռեչ Պոսպոլիտա», ինչպես նաև համահեղինակն է «Հայկական Վարշավա» ալբոմի։ Բազմաթիվ մրցանակների դափնեկիր է, այդ թվում՝ «Przegląd Wschodni» մրցանակի (2023), Polcul հիմնադրամի մրցանակի, Klio մրցանակի և Օսկար Հալեցկու անվան մրցանակի։ 2014 թվականին պարգևատրվել է Վաստակի Խաչով՝ հասարակական և մշակութային գործունեության համար։

բ.գ.թ. Տոմաշ Մակովսկի

գրադարանավար և պատմաբան, 2007 թվականից՝ Լեհաստանի Ազգային գրադարանի տնօրեն: Գրադարանների հանրապետական խորհրդի և Մշակույթի ու ազգային ժառանգության նախարարին կից Ազգային գրադարանային պաշարների խորհրդի նախագահ, իսկ 2025 թվականից՝ Ազգային գրադարանների տնօրենների համաժողովի (CDNL) նախագահ:
1994 թվականից իր մասնագիտական գործունեությամբ կապված է Ազգային գրադարանի հետ, որտեղ մինչ տնօրենի պաշտոնը ստանձնելը զբաղեցրել է գիտական գծով փոխտնօրենի և հատուկ հավաքածուների բաժնի վարիչի պաշտոնները: Նա Ընթերցանության զարգացման ազգային ծրագրի նախաձեռնողներից և համահեղինակներից է:
Տոմաշ Մակովսկին բազմաթիվ պաշտոններ է զբաղեցնում և զբաղեցրել մշակութային ժառանգության պահպանության և գրադարանային գործի զարգացմանն ուղղված լեհական և միջազգային կառույցներում, այդ թվում՝ որպես Օսոլինսկիների անվան ազգային հաստատության գիտական խորհրդի նախագահ, ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի «Աշխարհի հիշողություն» ազգային կոմիտեի փոխնախագահ, մշակութային ժառանգության պահպանության միջազգային հանձնաժողովների, ինչպես նաև IFLA-ի և The European Library-ի անդամ:
Հանդիսանում է «Rocznik Biblioteki Narodowej» և «Polish Libraries» պարբերականների գլխավոր խմբագիրը, ինչպես նաև գրադարանագիտական և հումանիտար ամսագրերի գիտական խորհուրդների և խմբագրական կոլեգիաների անդամ:
2001 թվականին Վարշավայի Կարդինալ Ստեֆան Վիշինսկու անվան համալսարանում ստացել է պատմության գծով հումանիտար գիտությունների դոկտորի աստիճան: Լեհ գրադարանավարների և գրավաճառների միությունների մրցանակակիր է, Լանցկորոնսկիների հիմնադրամի կրթաթոշակառու: Կազիմիր Մոչարսկու անվան պատմական մրցանակի ժյուրիի և Եժի Գեդրոյցի անվան մրցանակի հանձնաժողովի անդամ է:

Անուշավան Մեսրոպյան

թարգմանիչ, գրականագետ և մատենագետ, արդեն ավելի քան երեք տասնամյակ կապված է Լվովի հետ։ Նա ծնվել է Հայաստանում՝ Որոտան գետի ափին գտնվող մի գյուղում։ Նրա հայրենի կողմերը անհետացել են Սպանդարյանի ջրամբարի ջրերի տակ, ինչը հիշումէ որպես լուռ, ներքին արտաքսում։ Միջնակարգ կրթությունն ավարտել է Երևանում, ապա ուսանել է Յուլիուս Ֆուչիկի անվան երկամյա լրագրողական դպրոցում։ Մասնակցել է թատերական աշխատանքներին և երազել է ռեժիսորական կրթության մասին, սակայն այդ ծրագրերը խափանվել են Չեռնոբիլի աղետի պատճառով։ 1990-ականների սկզբին մշակութային փոխանակման շրջանակում նա եկել է Ուկրաինա։ Ուղևորությունը, որը նախատեսված էր որպես կարճատև այց, վերածվել է նոր կյանքի սկզբի։ Մեսրոպյանը բնակություն է հաստատել Լվովում, որը ժամանակի ընթացքում դարձել է նրա երկրորդ հայրենիքը։ Մասնագիտական գործունեությամբ նա կապված է Իվան Ֆրանկոյի անվան Լվովի ազգային համալսարանի գիտական գրադարանի հետ, որտեղ որպես առաջին կարգի մատենագետ աշխատում է ձեռագրերի և հնատիպ տպագրությունների բաժնում։ Նա զբաղվում է Ուկրաինայում հայկական ներկայության պատմության ուսումնասիրությամբ և կազմում է հայկական ձեռագրերի կատալոգը։ Թարգմանում է հայկական և ուկրաինական գրականություն։ Նրա ստեղծագործական ցանկի մեջ կան ինչպես դասականների, այնպես էլ բազմաթիվ ժամանակակից հեղինակների թարգմանություններ, այդ թվում՝ Լևոն Խեչոյանի, Արամ Պաչյանի և Սոնա Վանի գործերը։ Թարգմանչական և մշակութա-հանրամատչելի գործունեության համար նա արժանացել է Հայաստանի և Ուկրաինայի դեսպանությունների պարգևների, ինչպես նաև դարձել է «Լվով — ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Գրականության քաղաք» մրցանակի եզրափակիչ փուլի մասնակից։

Պրոֆեսոր Կլոդ Արմեն Մութաֆյան

հայկական ծագումով, ֆրանսիացի մաթեմատիկոս, պատմական գիտությունների դոկտոր, Հայաստանի պատմության հետազոտող, Հայաստանի Գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամ։ Նա հայտնի նկարիչ Զարեհ Մութաֆյանի և Հայկուհի Դամլամյանի որդին է․ նրանք Հայոց ցեղասպանությունը վերապրածներից են։ Ընտանեկան փորձառությունն ու ծնողների ճակատագրերը ձևավորել են նրա հետագա գիտական հետաքրքրությունները և բացառիկ պատմամշակութային զգայունությունը։ Էկոլ Նորմալ Սյուպերիորի շրջանավարտ է։ 42 տարի դասավանդել է մաթեմատիկա՝ այդ թվում Փարիզի 13-րդ համալսարանում, ինչպես նաև Ֆրանսիայի, ԱՄՆ-ի և Կուբայի մի շարք բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում։ Նա մաթեմատիկական դասագրքերի հեղինակ է, սակայն 1980-ական թվականներից իր հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացրել է Միջնադարյան Մերձավոր Արևելքի պատմության, հատկապես Կիլիկյան Հայաստանի վրա։ Նրա բազմաթիվ ուղևորությունները ժամանակակից Թուրքիայի, Հայաստանի և Լևանտի տարածքներ հանգեցրել են մի շարք բացահայտումների ու ուսումնասիրությունների՝ Հայաստանի կապերի վերաբերյալ Արևելյան Եվրոպայի երկրների հետ, այդ թվում՝ Մոլդավիայի, Վալախիայի և Տրանսիլվանիայի։ Մութաֆյանը բազմաթիվ գիտական աշխատությունների և պատմական ատլասների հեղինակ և համահեղինակ է, որոնք թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Նա հանդիսացել է Մարդիգյան հայկական արվեստի և մշակույթի թանգարանի գաղափարի համահեղինակ և գլխավոր կուրատորներից մեկը, որն 2022 թվականին վերաբացվել է Երուսաղեմում։ Նրա աշխատությունները, այդ թվում La Cilicie au carrefour des empires, Le Royaume Arménien de Cilicie և Atlas historique et culturel de l’Arménie, համարվում են Հայաստանի պատմությանը նվիրված վերջին տասնամյակների ամենակարևոր ուսումնասիրություններից։

Պրոֆեսոր Գյունթեր Պրինցինգ

գերմանացի պատմաբան, բյուզանդագետ, Բյուզանդիայի և սլավոնական Եվրոպայի միջև հարաբերությունների մասնագետ։ Նա ավարտել է Համբուրգի համալսարանի սլավիստիկայի բաժինը, իսկ լրացուցիչ ուսումնառություն է անցել Վիեննայի, Լիոնի և Մյունխենի համալսարաններում, որտեղ համագործակցել է նշանավոր բյուզանդագետ Հանս-Գեորգ Բեկի հետ։ 1971–1975 թվականներին աշխատել է որպես Հանս-Վիլհելմ Հաուսսիգի ասիստենտ Բոխումում, ապա 1976–1982 թվականներին կապված է եղել Մյունստերի Վեստֆալյան Վիլհելմի համալսարանի հետ, որտեղ ստացել է հաբիլիտացիա և 1982 թվականից ծավալել է դասախոսական գործունեություն որպես պրոֆեսոր։ 1986 թվականին նշանակվել է Մայնցի Յոհան Գուտենբերգի անվան համալսարանի բյուզանդագիտության պրոֆեսոր և այնտեղ շարունակել է իր գիտական ու մանկավարժական գործունեությունը մինչև 2008 թվականին թոշակի անցնելը։ Պրինցինգը հայտնի է Բյուզանդիայի պատմությանը նվիրված բազմաթիվ հրապարակումներով, մասնավորապես՝ դրա կապերին սլավոնական աշխարհի հետ։ Նա առանցքային դեր է ունեցել Սկևրայի կորած Ավետարանարանի հայտնաբերման և դրա ուսումնասիրության գործում։ Գիտական գործունեության և միջազգային համագործակցության համար նա պարգևատրվել է «Մշակույթի համար արժանիքների» Gloria Artis բրոնզե մեդալով (2007) և Պոզնանի Ադամ Միցկևիչի անվան համալսարանի Վաստակի համար մեդալով (2017)։

Պրոֆեսոր Կշիշտոֆ Յան Ստոպկա 

լեհ պատմաբան և հայագետ, հումանիտար գիտությունների պրոֆեսոր, մասնագիտացած միջնադարի պատմության, կրթության պատմության, Եկեղեցու պատմության և Լեհաստանում հայերի պատմության ուսումնասիրության մեջ։ Յագելոնյան համալսարանի Պատմության ինստիտուտի շրջանավարտ է, որի հետ կապել է իր ամբողջ գիտական գործունեությունը․ 1992 թվականին ստացել է դոկտորի աստիճան, 2003-ին՝ հաբիլիտացված դոկտորի, իսկ 2010 թվականից հանդիսանում է Յագելոնյան համալսարանի պրոֆեսոր։ 2016 թվականին արժանացել է հումանիտար գիտությունների պրոֆեսորի կոչման։ 2004–2011 թվականներին նա զբաղեցրել է Յագելոնյան համալսարանի արխիվի տնօրենի պաշտոնը, իսկ 2012 թվականից ղեկավարում է Յագելոնյան համալսարանի թանգարանը՝ Collegium Maius-ը։ Նա նաև աշխատում է որպես պրոֆեսոր Յագելոնյան համալսարանի Պատմության ինստիտուտում, նախագահում է Լեհական Գիտությունների և Արվեստների ակադեմիայի Արևելաեվրոպական հանձնաժողովը, ինչպես նաև անդամ է նույն ակադեմիայի Գիտության պատմության հանձնաժողովի և Լեհաստանի Գիտությունների ակադեմիայի Գիտության և տեխնիկայի պատմության կոմիտեի։ Պրոֆեսոր Ստոպկան ակտիվ գործունեություն է ծավալում Լեհաստանում հայկական ժառանգության ուսումնասիրության և պահպանության ուղղությամբ․ նա նախագահում է Լեհահայ մշակույթի և ժառանգության հիմնադրամի խորհրդը, ինչպես նաև հանդիսանում է լեհահայերին նվիրված առաջին գիտական հանդեսի՝ «Lehahayer»-ի հիմնադիրն ու գլխավոր խմբագիրը։ Նրա գիտական վաստակը գնահատվել է մի շարք բարձր պարգևներով, այդ թվում՝ KLIO գիտական մրցանակով (2013), «Մշակույթի համար արժանիքների» Gloria Artis արծաթե մեդալով (2017) և Լեհաստանի Վերածննդի շքանշանի ասպետական խաչով (2022)։ Պրոֆեսոր Ստոպկան եղել է նաև «Կորցված, գտնված, թաքցված» վավերագրական ֆիլմի գիտական խորհրդատուն։

Տադեուշ Սերոցկի

տպագրիչ, հրատարակիչ և Լեհաստանում առաջատար մասնագետներից մեկը ձեռագրերի, հնատիպ տպագրությունների և պատմական փաստաթղթերի ֆաքսիմիլեների ոլորտում։ Արդեն ավելի քան չորս տասնամյակ մասնագիտական գործունեությամբ կապված է Պելպլինի հետ։ Տարիներ շարունակ ղեկավարել է «Բեռնարդինում» հրատարակչության տպագրական գործունեությունը՝ այն վերածելով փաստաթղթերի, ձեռագրերի և հին տպագրությունների թվայնացման ու ֆաքսիմիլեների արտադրության կենտրոնի։ Նրա նախաձեռնությամբ իրականացվել են Յոհան Գուտենբերգի ծննդյան 600-ամյակին նվիրված համազգային միջոցառումները, ինչպես նաև Գուտենբերգի Աստվածաշնչի ֆաքսիմիլեի ստեղծման նախագիծը (2003), որը պատրաստվել է Լեհաստանի և արտերկրի առաջատար գիտական կենտրոնների հետ համագործակցությամբ։ 1998–2013 թվականներին նրա ղեկավարությամբ ստեղծվել են բազմաթիվ ֆաքսիմիլեներ և վերատպություններ, այդ թվում՝ Լվովի (Սկևռայի) Ավետարանը (XII դար)։ 2013 թվականին նա հիմնադրել է «Tadeusz Serocki» հրատարակչությունը, որը մասնագիտանում է ֆաքսիմիլեների և արվեստի բարձրարժեք գրքերի արտադրության մեջ, այդ թվում՝ Վիեննայի Մխիթարյանների գրադարանի Codex 543 ձեռագրի։ Նա պատրաստել է Լեհաստանի պատմության համար կարևոր մի շարք փաստաթղթերի պատճեններ, այդ թվում՝ Կազիմիր Մեծի արտոնագիրը Լվովի հայկական համայնքի համար (1367 թ.)։ Սերոցկին կապված է Կաթոլիկ հրատարակիչների ասոցիացիայի, Լեհաստանում SIMP-ի պոլիգրաֆների բաժնի, Գուտենբերգի ասպետների լեհական եղբայրության, Մայնցի Gutenberg Gesellschaft-ի և Փարիզի Association Internationale de Bibliophilie-ի հետ։ Նա հանդիսանում է Գդանսկի Հայկական միության փոխնախագահը։ Բազմաթիվ պարգևների և մրցանակների դափնեկիր է, այդ թվում՝ Արծաթե Վաստակի խաչի, «Խելմնոյի թեմի վաստակավոր» պատվանշանի, ինչպես նաև Պելպլինի և Գդանսկի տեղական ինքնակառավարման մարմինների շնորհած պարգևների։

Պրոֆեսոր Անդրեա Բարբարա Շմիդտ

Բելգիայի Լուվենի կաթոլիկ համալսարանի (UCL) Արևելագիտության ինստիտուտում Մերձավոր Արևելքի քրիստոնեության ուսումնասիրությունների պրոֆեսոր։ Մասնագիտանում է սիրիական, հայկական և վրացական ավանդույթների ուսումնասիրման ոլորտում։ Նրա գիտական հետաքրքրությունները կենտրոնացած են սիրիախոս սեմական քրիստոնեական աշխարհի և Կովկասի քրիստոնեական մշակույթների միջև գոյացած կրոնական և գրական փոխհարաբերությունների հարցերի շուրջ։ Բարբարա Շմիդտը 2008 թվականին Լուվենի համալսարանում արժանացել է հեղինակավոր Francqui Chair կոչմանը։ Նա Գյոթինգենի Գիտությունների ակադեմիայի անդամ է, ինչպես նաև Գերմանիայի Գիտությունների ակադեմիային (Մայնց) կից գործող Պատրիստիկ հանձնաժողովի անդամ։ Միաժամանակ նա հանդիսանում է Corpus Scriptorum Christianorum Orientalium գիտական շարքի խմբագիրը (Peeters Publishers, Լուվեն)։ Որպես գիտական խմբագիր՝ նա համախմբել է մի շարք կարևոր հրատարակություններ, այդ թվում՝ Christliche Wandmalereien in Syrien ժողովածուն (Ստեֆան Վեստֆալենի հետ համատեղ), որը նվիրված է միջնադարյան քրիստոնեական Արևելքի որմնանկարչության ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև Das Lemberger Evangeliar աշխատությունը, որը վերաբերում է XII դարի վերջի հայկական բացառիկ ձեռագրին՝ Սկևռայի Ավետարանին։